Περὶ θυμοῦ

Ὁ θυμὸς εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἀναβρασμοῦ τῆς καρδιᾶς. Ὁ θυμός, ὅταν διευθύνεται ἀπὸ τὴ φρόνηση καὶ κινεῖται ἀπ᾿ αὐτήν, ὅταν πρέπει καὶ καθὼς πρέπει, πραγματώνει τὴν ἀνδρεία, τὴν ὑπομονὴ καὶ τὴν ἐγκράτεια. Ὁ θυμὸς τῶν φρονίμων ἐξεγείρεται κατὰ τῆς κακίας, τῆς ἀδικίας, τοῦ ψεύδους, τῆς ἀπάτης, τοῦ δόλου καὶ γενικὰ ὅλων ὅσα ἐργάζονται τὴν πονηρία. Ὁ θυμὸς αὐτῶν ποὺ ἐργάζονται τὴν ἀρετή, ξεσηκώνεται, ἀντιστέκεται στὴν ἁμαρτία καὶ ἐπαγρυπνεῖ μὴν τυχὸν εἰσβάλλει λαθραῖα τίποτα κακὸ στὴν ψυχὴ καὶ τὴν κυριεύσει. Ὁ σοφὸς δὲν βγάζει ὅλο τὸν θυμό του καὶ δὲν τὸν ἀφήνει ἀχαλίνωτο, ἀλλὰ ἕνα μέρος τοῦ θυμοῦ συγκρατεῖ μέσα του, αὐτὸν δὲ ποὺ τὸν ἀφήνει νὰ βγεῖ τὸν χαλιναγωγεῖ μὲ τὴ λογική.

Ὁ φρόνιμος δὲν πράττει τίποτε πάνω στὴν ἔξαψη τοῦ θυμοῦ, ἀλλὰ οὔτε καὶ τὸν ἀφήνει νὰ ἐξελιχθεῖ σὲ ὀργή. Ὁ φρόνιμος θεωρεῖ ντροπή του νὰ εἶναι ἡ ψυχή του αἰχμάλωτη στὸν θυμὸ κι ἔτσι αἰχμάλωτη νὰ ἄγεται καὶ νὰ φέρεται ἀπ᾿ αὐτόν. Ὁ φρόνιμος, τὴ στιγμὴ ποὺ εἶναι θυμωμένος σιωπᾶ ἢ μιλάει ἤρεμα, γιὰ νὰ μὴ θερμάνει ἡ κραυγὴ τὴν καρδιά του καὶ σὰν φωτιὰ πυροδοτήσει τὸν θυμό, γιατὶ ὅπως ἡ φωτιὰ φουντώνει ἀπὸ τὴν ὕλη, ἔτσι κι ὁ θυμὸς ἀπὸ τὴν κραυγή.

Ὁ φρόνιμος, καθὼς εἶναι θυμωμένος, κάθεται καὶ σιωπᾶ γιὰ νὰ καθησυχάσει τὴν καρδιά του καὶ νὰ μὴν κυριευθεῖ ἀπὸ τὸν θυμό, ἀλλὰ νὰ γίνει ἐκεῖνος κύριος τοῦ θυμωμένου ἑαυτοῦ του. Ὁ θυμός, ὅταν ἀφήνεται ἐλεύθερος, θολώνει τὴν καθαρότητα τοῦ νοῦ του καὶ τὴν κρίση τοῦ μυαλοῦ του, ὁδηγώντας τον σὲ παρεκτροπές. Ὁ θυμός, ὅταν ἐξάπτεται, μεταβάλλεται σὲ ὀργή, συνθλίβει τὴν καρδιά, ταράζει τὴν ψυχή, θολώνει τὴν ὅραση, βουλώνει τὰ αὐτιὰ καί, ἀφοῦ τὸν καταλάβει, τὸν ὁδηγεῖ δέσμιο ὅπου θέλει αὐτός. Ὁ θυμὸς παρασύρει, αὐτοὺς ποὺ δὲν ἐπαγρυπνοῦν, στὸ βάραθρο τῆς ἀπώλειας. Ὁ Ἀριστοτέλης λέει γιὰ τὸν θυμό: «Ὁ θυμὸς εἶναι πάθος ποὺ κάνει θηριώδη τὴ διάθεση. Ὅταν μάθεις νὰ θυμώνεις, θυμώνεις συνέχεια. Ἡ δύναμη τοῦ θυμοῦ εἶναι σκληρὴ καὶ βίαιη· γίνεται αἰτία φόνων.

Ὁ θυμὸς εἶναι σύμμαχος τῆς συμφορᾶς, συνεργεῖ σὲ ἀτιμίες καὶ βλάβες ἀλλὰ καὶ ἀπώλειες περιουσιῶν. Ἀκόμη δὲ εἶναι ἀρχηγὸς τῆς φθορᾶς». Ὁ θυμός, σὰν τὸν σκύλο, γεννᾶ τυφλὰ ἐγκλήματα. Ὁ θυμὸς καὶ ἡ ὀργὴ εἶναι πολὺ μεγάλα κακά, ποὺ ἔσπρωξαν πολλοὺς στὸν χαμό. Ὁ θυμὸς εἶναι φωτιὰ σφοδρότατη ποὺ κατατρώει τὰ πάντα. Καὶ τὸ σῶμα καταστρέφει καὶ τὴν ψυχὴ διαφθείρει. Τὰ κάνει ὅλα δυσάρεστα καὶ αἰσχρὰ στὴν ὄψη. Ὅσα κάνουν οἱ ἄνθρωποι, ὅταν τοὺς ἀγγίζει ἡ ὀργή, αὐτὰ εἶναι κατ᾽ ἀνάγκη τυφλὰ καὶ ἀνόητα· ἁμαρτάνουν δὲ κατὰ πάντα, ἀφοῦ δὲν μπορεῖς νὰ χρησιμοποιήσεις τὸ λογικό σου ὅταν σὲ ἔχει ἀγγίξει καὶ μολύνει ἡ ὀργή. Εἶναι ἄτεχνο καὶ διεστραμμένο ὁτιδήποτε κάνει κανεὶς δίχως νὰ σκέφτεται ἤρεμα.

Ὁ Χρυσόστομος λέει γιὰ τὸν θυμό: «Εἶναι ἕνα εἶδος ἡδονῆς ἡ ἔξαψη τοῦ θυμοῦ καὶ τυραννάει τὴν ψυχὴ πιὸ πολὺ ἀπὸ τὴν ἡδονή, διότι ὅλη τὴν ὑγιὴ κατάστασή της τὴν κάνει ἄνω-κάτω. Διότι καὶ στὴν παραφροσύνη ὁδηγεῖ μὲ εὐκολία καὶ προκαλεῖ ἄκαιρες ἔχθρες, παράλογο μίσος καὶ μ᾿ ἕναν λόγο παρασκευάζει συνεχῶς συγκρούσεις καὶ ἄλλα τέτοια παρόμοια καὶ στὰ λόγια καὶ στὶς πράξεις. Εἶναι σφοδρὸ τὸ βογγητὸ τῆς ψυχῆς ποὺ σύρεται ἀπὸ τὸ πάθος αὐτὸ καὶ δὲν ἔχει τὴ σθεναρὴ δύναμη νὰ ἀντισταθεῖ σὲ τόση ὁρμή». Καταραμένος ἂς εἶναι ὁ θυμός· γιατὶ ὅπου ξεσπάει ὁ θυμός, τίποτα τὸ ὑγιὲς δὲν προκύπτει. Ὁ Μένανδρος ὁ φιλόσοφος εἶπε: «Θὰ ζήσεις ἄριστο βίο ἂν συγκρατεῖς τὸν θυμό σου».

Εἶναι φοβερὴ ἡ εἰκόνα τοῦ θυμώδους, εὐέξαπτου καὶ ἐξοργισμένου ἀνθρώπου. Σ᾿ αὐτὴν ἀπεικονίζεται μὲ ζωηρὰ χρώματα ὅλη ἡ ἀγριότητα τῶν παθῶν ποὺ τυραννοῦν τὴν ἄθλια ψυχή του. Ἡ ὄψη του εἶναι ἄγρια, ἀποτρόπαιη καὶ προκαλεῖ φρίκη. Ἡ μέθη τῆς ἐξαγριωμένης ψυχῆς του ἐμφανίζεται στὸ πρόσωπό του σὰν μανία. Τὸ πρόσωπό του εἶναι χλωμό, τὰ μάτια του θολωμένα, τὸ βλέμμα του ἄγριο, οἱ μῦς τοῦ προσώπου του σφιγμένοι, οἱ τρίχες του ὄρθιες, τὸ στόμα του ἀφρίζει, τὰ χείλη του τρέμουν. Δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι κύριος τοῦ ἑαυτοῦ του· ἀγνοεῖ τὸν ἴδιο του τὸν ἑαυτό, ἀγνοεῖ τοὺς παρόντες. Τὰ βάζει μὲ ὅλους, προσκρούει στοὺς πάντες, σὰν νὰ μάχεται νύχτα καὶ δὲν βλέπει. Μιλάει ἀσυλλόγιστα. Εἶναι δύσκολο νὰ τὸν συγκρατήσει κάποιος. Γελοιοποιεῖται, χτυπιέται, ὁρκίζεται, κραυγάζει, ἐκρήγνυται. Ὁ ἐξοργισμένος πράττει πάντα χωρὶς σκέψη, μεθάει χωρὶς νὰ ἔχει πιεῖ, ὁ δὲ θυμός του παραφρονεῖ τὴν ψυχή του ὅπως τὸ κρασί. Ὁ εὐέξαπτος καταλήγει θηριώδης, γιατὶ ἡ ὀργὴ κυριεύει τὸν λογισμό του καὶ θολώνει τὸ μυαλό του. Ἐκστομίζει βρισιὲς καὶ ἡ γλώσσα του ἐκσφενδονίζει βλαστήμιες. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν συγκρατεῖ τὸν θυμό του εἶναι ἄγριο θηρίο καὶ ἀνήμερο, ποὺ τυραννιέται ἀπὸ τὸν θυμό, τὸν ὁποῖο ἀδυνατεῖ νὰ συγκρατήσει. Καμιὰ θάλασσα ποὺ τὴν ταράζουν οἱ ἄνεμοι καὶ ξεσπάει στὰ βράχια, δὲν ξεσπάει τόσο σφοδρά, ὅσο ὅταν ἐκρύγνηται ὁ θυμὸς τοῦ ὀργίλου.

Ὁ εὐέξαπτος στέκεται ἀδιάλλακτος, ἀμείλικτος, ἄπονος· ἀναβράζει στὴν καρδιά του ὁ θυμὸς καὶ τὴ φλόγα του τὴν καίει ἡ ὀργή. Ὁ θυμώδης ἄνθρωπος προκαλεῖ τὴ φιλονικία καὶ ὁ εὐέξαπτος γεννᾶ τὴν ἁμαρτία.Ὁ θυμώδης καὶ εὐέξαπτος πάσχει στὴν ψυχή. Εἶναι πολύ θλιμμένος καὶ ἠθικὰ συντετριμμένος. Τὸν κυριεύει ἡ μελαγχολία καὶ γκρίζα σύννεφα συγκεντρώνονται γύρω ἀπὸ τὴν ψυχή του. Ὁ θυμώδης, εὐέξαπτος καὶ ὀργίλος, συντρίβεται ἀπὸ τὸ βάρος τῶν παθῶν ποὺ τὸν κυριεύουν. Ἡ ὀργὴ εἶναι δαίμονας ποὺ κρατᾶμε μὲ τὴ θέλησή μας· εἶναι μανία αὐθαίρετη καὶ ἀπουσία λογικῆς.

Πηγή: Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως