Η παραβολή των ταλάντων

«Τω γαρ έχοντι πάντα δοθήσεται και περισσευθήσεται, από δε του μη έχοντος και ό έχει αρθήσεται απ’ αυτού» (Ματθαίου κεφ. κε’)

Είπε ο Κύριος αυτή την παραβολή: «Η βασιλεία του Θεού μοιάζει μ’ έναν άνθρωπο ο οποίος φεύγοντας για ταξίδι, κάλεσε τους δούλους του και τους εμπιστεύτηκε τα υπάρχοντά του. Σ’ άλλον έδωσε πέντε τάλαντα, σ’ άλλον δύο, σ’ άλλον ένα, στον καθένα ανάλογα με την ικανότητά του, κι έφυγε αμέσως για το ταξίδι. Αυτός που έλαβε τα πέντε τάλαντα, πήγε και τα εκμεταλλεύτηκε και κέρδισε άλλα πέντε. Κι αυτός που έλαβε τα δύο τάλαντα, κέρδισε επίσης άλλα δύο. Εκείνος όμως που έλαβε το ένα τάλαντο, πήγε κι έσκαψε στη γη και έκρυψε τα χρήματα του κυρίου του.» Ύστερα από ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, γύρισε ο κύριος εκείνων των δούλων και έκανε λογαριασμό μαζί τους. Παρουσιάστηκε τότε εκείνος που είχε λάβει τα πέντε τάλαντα και του έφερε άλλα πέντε. “Κύριε”, του λέει, “μου εμπιστεύτηκες πέντε τάλαντα· κοίτα, κέρδισα μ’ αυτά άλλα πέντε”. Ο κύριός του τού είπε: “εύγε, καλέ και έμπιστε δούλε! Αποδείχτηκες αξιόπιστος στα λίγα, γι’ αυτό θα σου εμπιστευτώ πολλά. Έλα να γιορτάσεις μαζί μου”. Παρουσιάστηκε κι ο άλλος με τα δύο τάλαντα και του είπε: “κύριε, μου εμπιστεύτηκες δύο τάλαντα· κοίτα, κέρδισα άλλα δύο”. Του είπε ο κύριός του: “εύγε, καλέ και έμπιστε δούλε! Αποδείχτηκες αξιόπιστος στα λίγα, γι’ αυτό θα σου εμπιστευτώ πολλά. Έλα να γιορτάσεις μαζί μου”. Παρουσιάστηκε κι εκείνος που είχε λάβει το ένα τάλαντο και του είπε: “κύριε, ήξερα πως είσαι σκληρός άνθρωπος. Θερίζεις εκεί όπου δεν έσπειρες και συνάζεις καρπούς εκεί που δε φύτεψες. Γι’ αυτό φοβήθηκα και πήγα κι έκρυψα το τάλαντό σου στη γη. Ορίστε τα λεφτά σου”. Ο κύριός του τού αποκρίθηκε: “δούλε κακέ και οκνηρέ, ήξερες πως θερίζω όπου δεν έσπειρα, και συνάζω καρπούς απ’ όπου δε φύτεψα! Τότε έπρεπε να βάλεις τα χρήματά μου στην τράπεζα, κι εγώ όταν θα γυρνούσα πίσω, θα τα έπαιρνα με τόκο. Πάρτε του, λοιπόν, το τάλαντο και δώστε το σ’ αυτόν που έχει τα δέκα τάλαντα. Γιατί σε καθέναν που έχει, θα του δοθεί με το παραπάνω και θα ’χει περίσσευμα· ενώ απ’ όποιον δεν έχει, θα του πάρουν και τα λίγα που έχει. Κι αυτόν τον άχρηστο δούλο πετάξτε τον έξω στο σκοτάδι. Εκεί θα κλαίνε, και θα τρίζουν τα δόντια”». Αφού τα είπε όλα αυτά, πρόσθεσε με έμφαση: «Όποιος έχει αυτιά για ν’ ακούει ας τα ακούει».

Η παραβολή των Ταλάντων ανήκει στις εσχατολογικές παραβολές του Ματθαίου, ανάμεσα σε εκείνη των δέκα παρθένων και στη μεγάλη σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας. Ένας άνθρωπος, πριν αναχωρήσει σε μακρινό ταξίδι, καλεί τους δούλους του και τους εμπιστεύεται τα υπάρχοντά του —σε άλλον πέντε τάλαντα, σε άλλον δύο, σε άλλον ένα—, «ἑκάστῳ κατὰ τὴν ἰδίαν δύναμιν». Όταν επιστρέφει, ζητά λογαριασμό. Οι δύο πρώτοι έχουν διπλασιάσει το ποσό· ο τρίτος έχει κρύψει το τάλαντο στη γη και το επιστρέφει αυτούσιο.

Η παραβολή δεν αξιολογεί την ποσότητα αυτή καθαυτή, αλλά την αναλογική καρποφορία. Και ο δούλος των δύο ταλάντων ακούει τον ίδιο έπαινο με τον δούλο των πέντε: «Εὖ, δοῦλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ· εἰσέλθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου». Η Βασιλεία δεν συγκρίνει ανθρώπους μεταξύ τους, αλλά κάθε άνθρωπο με το δικό του δοθέν.

Η κρισιμότερη μορφή είναι ο τρίτος δούλος. Δεν κατηγορείται για κακία ή σπατάλη, αλλά για φόβο και αδράνεια. Η περιγραφή της εικόνας του κυρίου από τον ίδιο —«ᾔδειν ὅτι σκληρὸς εἶ ἄνθρωπος»— προδίδει το πραγματικό πρόβλημα: μια στρεβλή θεολογία που γεννά ακινησία. Όποιος βλέπει τον Θεό ως απαιτητικό κριτή, παραλύει· όποιος Τον βλέπει ως δοτήρα, εργάζεται με χαρά.

Το «τάλαντον» δεν είναι απλώς το «χάρισμα» με τη σύγχρονη έννοια. Είναι κάθε δωρεά: η ζωή μας, ο χρόνος, η υγεία, η εκκλησιαστική θέση, οι σχέσεις. Η παραβολή ζητά να μετατραπεί κάθε δωρεά σε καρπό για το σπίτι του Θεού.

Ο Ιερός Χρυσόστομος ερμηνεύει το «τάλαντο» πολυδιάστατα: είναι ο λόγος της διδασκαλίας για τους κήρυκες, η περιουσία για τους πλούσιους, η σωματική δύναμη για τους νέους, η σοφία για τους γέροντες. Κανείς δεν φεύγει χωρίς δωρεά, και κανείς δεν δικαιολογείται να την κρατήσει αχρησιμοποίητη.

Στην ασκητική παράδοση, η παραβολή διαβάζεται και εσωτερικά: το τάλαντο γίνεται η ίδια η εικόνα του Θεού στον άνθρωπο, που πρέπει να γίνει «ομοίωση». Δεν αρκεί να τη συντηρούμε· χρειάζεται να την καλλιεργήσουμε. Συγγραφείς όπως ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής μιλούν για τη δυναμική κίνηση από το «κατ’ εικόνα» στο «καθ’ ομοίωσιν» ως κεντρική αποστολή της ζωής μας.

Η παραβολή μάς ζητά απογραφή. Ποια είναι τα τάλαντα που μας έχει εμπιστευθεί ο Κύριος, και πώς τα χρησιμοποιούμε; Ο φόβος των αποτυχιών δεν είναι αρετή· είναι πειρασμός που πρέπει να ξεπεραστεί.

ΥΓ. Σε άλλες ερμηνείες αναφέρεται ότι σε αυτήν την παραβολή, η συμπεριφορά του τρίτου δούλου αντιπροσωπεύει και την στάση των Ιουδαίων απέναντι στο νόμο του Μωυσή. Οι Ιουδαίοι θεωρούσαν ότι ο Νόμος του Μωυσή έπρεπε να φυλάσεται ακέραιος και να προφυλάσεται από την βεβήλωση, ακριβώς όπως το τάλαντο στη γη. Η δικαιολογία του τρίτου δούλου φανερώνει ότι οι Ιουδαίοι έκριναν ότι ο Θεός είναι αυστηρός κριτής και τιμωρός, κάτι που θέλει να ανατρέψει ο Χριστός με την παραβολή των ταλάντων. Ο Χριστός είπε στους Ιουδαίους ότι θα έπρεπε να συμπεριφερθούν με ευθύνη για να καρποφορήσει ο λόγος του Ευαγγελίου. Ο Θεός δεν έδωσε τα τάλαντα με σκοπό να τα πάρει πίσω ο ίδιος. Ο Θεός δεν είναι σκληρός και τιμωρός όπως τον θεωρούσαν οι Ιουδαίοι αλλά είναι αγάπη. Και η σχέση των ανθρώπων με το Θεό Πατέρα δεν δημιουργεί αισθήματα φόβου και καχυποψίας αλλά αναπτύσσει το αίσθημα της ευθύνης του ανθρώπου.